Kessels en de vergeten (?) fabriek

Hedde gij ’t nou nog steeds over Marietje?

Kessels muziekinstrumentenfabriek

De moord op Marietje Kessels vond meer dan een eeuw geleden plaats, maar het houdt ons nog steeds bezig. Hoe komt dat toch?
Heel Nederland was destijds in shock en Tilburg schreeuwde om gerechtigheid, maar helaas… Een twee jaar durende wanvertoning in Brabants’ Katholieke rechtbanken laat Tilburgs’ trots bloedend achter. Het oorverdovende zwijgen dat volgt, werkt als een schimmelige pleister op de wond: Averechts. De stank ervan zou generaties overstijgen.

Helaas bleek het juist die collectieve woede die ons verblindde voor het allerlaatste slachtoffer. Het viel ook nog eens recht onder onze neus: De Muziekinstrumentenfabriek van Mathieu Kessels.

De meeste Tilburgers hebben wel eens gehoord van zijn fabriek, maar wie vraagt naar de historie van Tilburg, hoort voornamelijk over textiel. Onvergeeflijk, want de revolutie die Mathieu Kessels met zijn Tilburgse fabriek op gang bracht, reikte tot ver buiten onze stad.
Onze samenleving plukt er nog elke dag de vruchten van.

En ja, ook ik als geboren Tilburger en gids van de Ghost Tour, moet met gloeiende schaamte bekennen: Tot een paar weken geleden had ik geen idee dat ik onze tour, theatervoorstellingen en dus wezenlijk deel van mijn levensvreugd aan hem te danken heb.
Tijd om dat recht te zetten!

De muzikale droom van Mathieu

Spoorpark Tilburg

Waar het zonnige Spoorpark Tilburgs’ grijs met groen doorbreekt, zijn de funderingen van Mathieu Kessels’ droom nog steeds zichtbaar. Hij droomt ervan om de schoonheid van muziek met alle lagen van de bevolking te delen. Dat lijkt nu heel gewoon, maar in die tijd was het bespelen van een instrument enkel voor de elite weggelegd.
Zijn droom wordt werkelijkheid wanneer Mathieu Kessels in 1886 zijn innovatieve muziekinstrumentenfabriek in Tilburg vestigt. Innovatief, want hij bedacht een van ’s werelds eerste lopende band systemen! Of… Misschien zelfs wel dé eerste, want hij was zelfs eerder dan Ford!

De eerste ‘lopende band’

Harmonica werkplaats Kessels Tilburg – collectie regionaal archief

Het is niet precies de lopende band die wij nu kennen, maar de Engelse term “assembly line” dekt de lading. Er zijn experts op veel verschillende vlakken nodig voor de ontwikkeling van een instrument. Denk bijvoorbeeld aan de bewerking van het koper, de mechaniek van de kleppen en de klank; allemaal verschillende expertises. Mathieu richt zijn fabriek zó in, dat al die experts in een logisch opvolgende rij in één ruimte werken. Het instrument gaat zo op zeer efficiënte wijze van expert naar expert, tot aan de laatste eindcontrole.

Het was destijds een revolutionair idee en ook het beste idee van zijn carrière! Zeer betaalbare en kwalitatieve instrumenten rollen in zo’n rap tempo uit zijn fabriek dat hij elke concurrent verslaat.

Hij werd alom geprezen voor zijn zakelijk talent en had zelfs een licht controversieel tintje:  Mathieu staat in wijde omtrek bekend als zeer vriendelijke, eerlijke en sociale werkgever. Hiermee geeft hij die notoire Tilburgse textielfabrikanten het nakijken; winstgevend én sociaal, het kan dus wél!

Tilburg, textielstad?

De Harmonie van de Kessels muziekinstrumentenfabriek – collectie regionaal archief

Dankzij Mathieu klonk muziek in alle straten, schoten orkesten als paddenstoelen omhoog en kreeg zelfs Jan met de Pet, zijn eigen trompet!
Dankzij Mathieu werd ook de eerste Tilburgse muziekschool een werkelijkheid, die leidde tot de oprichting van het conservatorium en Factorium.

Dus… Is het ook dankzij Mathieu dat ik als meisje naar diezelfde muziekschool kon, waar ik mijn liefde voor theater ontdekte, die mij naar de theaterschool leidde, waar ik mijn liefde voor het verhalen vertellen mocht koesteren en ontwikkelen, die ons uiteindelijk de Tilburgse Ghost Tour bracht.

Vergetelheid

Briefhoofd Kessels fabriek – Collectie regionaal archief

Tilburg blijkt helaas een ondankbare muze voor Kessels. In 1900 slaat het noodlot toe als de familie verwikkeld raakt in het welbekende drama dat diepe sporen nalaat. De kerkelijke macht in Tilburg ramt het deksel op de doofpot, maar ook het stadsbestuur doet uiteindelijk een flinke duit in het zakje: De welbekende ‘Cees de Sloper’ geeft de genadeklap als hij de fabriek zonder pardon tegen de vlakte gooit. De zichtbare herinnering aan die eerste ‘lopende band’, de levensvreugd van Jan met zijn trompet en het nalatenschap van Mathieu Kessels werd in één klap volledig weggevaagd. Een treurig einde voor een beeldig monument van onschatbare historische waarde dat Tilburg nooit meer terugkrijgt.

Herinneringen aan de fabriek vervagen langzaam en zelfs op het conservatorium bekommert niemand zich om deze ‘lokale’ historie. Kessels instrumenten zijn overal ter wereld te vinden, maar Tilburg noemt zich liever textielstad, stad van makers, of kermisstad. Voor de meest eigenzinnige maker die muziek aan het volk schonk en ons even wereldberoemd maakte, is geen plek meer.

Het Kessels Museum

Aardse assistent Erik op de Kessels vleugel in het museum

Of nou ja… Vooruit, een piepklein plekje dan! In de stationsstraat staat Het Kessels Museum, dat tien keer in de spreekwoordelijke broekzak van de fabriek had kunnen passen. Het Kessels Museum krijgt een minuscule fractie van de steun en aandacht die Het Textielmuseum krijgt, maar dankzij gedreven vrijwilligers voelt het grootster dan Westpoint.

Dit pittoreske museum dat ons muzikaal erfgoed overeind houdt, verdient absoluut een grotere spotlight dan het nu krijgt.

Loop er eens binnen!
Er zijn rondleidingen, een restauratieatelier en op zolder mag je (passend in het gedachtegoed van Matthieu Kessels) naar hartenlust muziekinstrumenten uitproberen.
Er staat onder andere een fraaie vleugelpiano, dus speel je piano, maar heb je thuis geen ruimte? Met een museumjaarkaart kun je daar elk vrij moment naar hartenlust het ivoor beroeren! Wie weet wat voor moois ervan komt, Ray Charles leerde immers ook spelen in een café!
www.kesselsmuseum.nl

Terug naar Marietje

Marietje Kessels – Collectie regionaal archief

En dat brengt ons weer bij die moord van meer dan een eeuw terug. Enerzijds is het treurig dat de meeste Tilburgers hieraan denken bij de naam Kessels, maar anderzijds is het verklaarbaar:

De muzikale vreugde die Mathieu Kessels met ons deelde, heeft zich verankerd in ons Tilburgse DNA. Misschien komt het juist daardoor dat zijn pijn, ook een klein beetje onze pijn is geworden.

De naam van Marietje Kessels geeft een effect zo voelbaar, dat Tilburgers voor mij in één oogopslag van buitenstaanders te onderscheiden zijn. De stille eerbied die bij het noemen van haar naam over de groep neerdaalt, is indrukwekkend te noemen. Op zo’n moment begrijp ik; doofpotten, sloophamers, het maakt allemaal niks uit.

De naam Kessels staat als litteken gebeiteld in het ‘ketslillike’ gewapend betonnen hart van Tilburg. Het is misschien niet moeders mooiste gedenkplek, maar geen macht of geweld kan het breken.

Lees meer over de zaak in ons volgende bericht