Schilderkunst met een vleugje rigor mortis…
Lijk aan de muur!
Afbeelding: Wellcome Collection (Public Domain), via Art UK.
Stel je voor…
Een van jouw (hobby) kunstschilderende voorouders maakte ooit een alleraardigst schilderijtje. Zo’n mooi stukje familiehistorie krijgt natuurlijk een prominent plekje aan de muur!
De warme bruintinten in het vergezicht geven je IKEA BESTA net wat meer klasse.
Enig toch?
Jawel, maar misschien wel even een priester bellen. Of een Sjamaan.
Of desnoods een pot salie van de Albert Heijn aansteken, want…
Grote kans dat er letterlijk een lijk aan je muur hangt.
Mummiebruin, letterlijk.
Robert Ridgway, A Nomenclature of Colors for Naturalists (1886), Wikimedia Commons.
Mummiebruin
Een prachtige warme bruintint die van de 16e tot 19e eeuw razend populair was onder kunstschilders.
Misschien denk je nu aan de tube Zonnebloemgeel en Barbieroze bij jou in de schuur. Die wordt natuurlijk niet echt van zonnebloemen of Barbies gemaakt.
MAAR MUMMIEBRUIN WEL!
Ja, je leest het goed
Het bruine verfpigment werd letterlijk van verkruimelde mummies gemaakt!
De kunstschilders zelf hadden vaak geen idee. Net als bij “Barbieroze” dachten ze dat de kleurnaam gewoon een handelsnaam was. Soms werd het ook “Egyptisch bruin”, of “Sepia” genoemd. Kunstenaars lazen dus “mooie exotische bruine kleur”, niet “fijngemalen oma uit Cairo”.
Zo kwamen muren en musea vol met doden te hangen.
Eet smakelijk! Het is glutenvrij…
Egyptische Mummy, Needpix (Public Domain)
Het wordt nog erger.
Kan dat? Natuurlijk!
Mummies waren een rage in het Westen, niet alleen in de kunst. Had je bijvoorbeeld last van migraine?
Geen probleem!
Prak gewoon wat vermalen mummie door de aardappelen en je hoofdpijn is verdwenen!
Of het werkte? Natuurlijk niet, maar het was in elk geval wel 100% natuurlijk en glutenvrij…
Speciaal voor de rijken
Als je genoeg geld had, kon je zelfs een “mummie-uitpakfeest” bijwonen. Wat is precies het feestelement op zo’n bijeenkomst?
Wij hebben geen idee. Misschien was er ook taart?
Alle gekheid op een stokje:
De westerse mummiehype had voor Egypte grote gevolgen.
Zolang de voorraad strekt…
Farao’s en Piramides
Wij kennen mummies nu als enkele koningen en koninginnen die rusten in grote piramides. Maar mummificatie na de dood was in die regio een doodnormaal (lol) gebruik. Oma lag natuurlijk niet in haar eigen luxe piramide, maar werd bijgezet in grotten of schachten in de woestijn.
John Sanderson was een Engelse reiziger, die in 1586 zijn afdaling in een schacht vol mummies omschrijft:
Voorraad genoeg!
Doordat al die Egyptische doden werden vermalen tot verf of medicijnen voor Europeanen, zijn ze inmiddels een zeldzaamheid geworden.
De woestijn was volledig leeggeroofd, op enkele goed bewaakte, of nog onontdekte graven na.
De waarheid boven water (of zand)
Portret van Edward Burne-Jones door Frederick Hollyer publiek domein, via Wikimedia Commons.
Uiteindelijk komt iedereen de waarheid te weten over het lugubere pigment.
Dat komt door verschillende factoren:
Pigmenthandelaars geven toe
Verfhandels zijn eerlijker over de herkomst. C. Roberson & Co. schept zelfs op dat hun pigment écht van gemalen mummies kwam.
Kunstenaars stellen vragen
Kunstschilders wilden meer weten over de geruchten en deden een spreekwoordelijk belletje naar de klantenservice: “Nou meneer, dat is een beetje olie en hars… en een stukje farao.”
Opkomst van wetenschap en archeologie
Naarmate archeologie in de 19e eeuw serieuzer werd, kwamen er boeken en artikelen waarin de bizarre Europese omgang met mummies werd omschreven.
Verfbegrafenis
Toen Engelse kunstschilder Edward Burne-Jones dit allemaal hoorde eind 1800, schrok hij zo erg dat hij al zijn tubes mummiebruin verzamelde om het een waardige begrafenis in zijn tuin te geven.
Ledematen tussen het oud papier
Het mummiepigment raakte langzaam uit de gratie, maar in oktober 1964 was Time Magazine nieuwsgierig of er nog een likje mummieverf op voorraad was. Er volgt een licht schokkende quote van een bekende verffabrikant over rondslingerende ledematen. Alsof het over oud papier, of paperclips gaat…
“We might have a few odd limbs lying around somewhere, but not enough to make any more paint. We sold our last complete mummy some years ago for, I think £3. Perhaps we shouldn’t have. We certainly can’t get any more”
[Nederlandse vertaling]“We hebben hier en daar misschien nog wat losse ledematen rondslingeren,” vertelde de directeur in oktober 1964 aan Time Magazine, “maar niet genoeg om nog verf van te maken. Onze laatste complete mummie hebben we enkele jaren geleden verkocht voor, geloof ik, drie pond. Misschien hadden we dat niet moeten doen. Meer kunnen we in elk geval niet krijgen.”
Kunst met doden
Onder andere deze kunstwerken bevatten zeer waarschijnlijk stukjes ome Ahmed of tante Nehfret.
Voor degene die graag een begrafenis wil regelen, hebben we de locatie van elk schilderij in de bijschriften genoemd.
Heads up: Het Louvre zal het je niet in dank afnemen.
Giftig groen
Dat mooie schilderijtje van oudoom Johannes kan natuurlijk gerust boven jouw IKEA BESTA blijven hangen, als je dat durft…
Maar als je hem toch liever ritueel begraaft en naar de kringloop holt voor een nieuw schilderijtje, kijk dan ook uit met groen.
Groene verf werd namelijk gemaakt met arsenicum; de uiterst dodelijke “Koning der giffen”!
Een druppeltje groen op je vingers en dan even aan je gezicht krabben, dat is al genoeg om symptomen van vergiftiging te krijgen.
Vincent van Gogh
In onze tour vertellen we kort over het lot van Vincent van Gogh. Hij ging naar school in Tilburg en kwam uiteindelijk door mentale problemen op tragische wijze aan zijn einde. Hij stond erom bekend dat hij soms een penseel met verf in zijn mond nam om het te vormen…
Arsenicumvergiftiging kan onder andere buikpijn, zenuwschade en psychische onrust veroorzaken.
Al die groene verf rondom zijn hoofd krijgt zo ineens veel meer betekenis dat hij misschien wilde.
Mummiebruin… Arsenicum groen…
Misschien toch maar even zo’n ‘live, love, laugh’ plank bij de Action halen. Lekker safe.
Voor wie zelf dieper wil graven
De gruwelen der mensheid… Fascinerend, niet?
Wij kunnen ons helemaal voorstellen dat je nog even verder wil graven (naar mummies).
Daarom tref je hierbij een handige lijst met bronnen en meer informatie over dit onderwerp.
Graaf ze!
Boeken over de mummiegekte:
Thomas Joseph Pettigrew – De “Mummy Unwrapping Parties” (ca. 1830–1850)
Stel je een TED Talk voor… Maar dan met lijken.
Laughton Osborn – Handbook of Young Artists and Amateurs in Oil Painting (1845)
“Besmeur je doek niet met de resten van de vrouw van Potifar”. Topadvies!
Links naar artikelen:
Sally Woodcock – A Pigment from the Depths (Harvard Art Museums, 2019)
Over de buisjes ‘Mummy Brown’ die nog steeds in de Forbes Pigment Collection liggen.
Artnet News – Artists Once Used Paint Made From Real Egyptian Mummies (2016)
Kunstkritiek, maar over de doden niets dan goeds.
Interview met verffabrikant – TIME Magazine (19 oktober 1964)
“We might have a few odd limbs lying around…” – alsof het over paperclips ging.
Art UK – The Corpse on the Canvas: The Story of Mummy Brown Paint
Kunstgeschiedenis, of seance?
